Venus i Adonis Johna Blowa – perła angielskiego baroku wraca na scenę
podczas tegorocznego Festiwalu Varmia Musica.
John Blow (1649–1708), jeden z najwybitniejszych kompozytorów epoki
Restauracji, stworzył to dzieło około 1683 roku na dwór Karola II. Nazywane przez
samego autora „maską dla rozrywki króla”, dziś uznawane jest za najwcześniejszą
znaną angielską operę – most między tradycyjną maską dworską a rodzącą się
formą operową.
Libretto, przypisywane Anne Kingsmill (późniejszej hrabinie
Winchilsea) lub Aphrze Behn, łączy mitologię z subtelną satyrą na obyczaje
dworskie. Premiera odbyła się najprawdopodobniej w Whitehall lub Windsorze, a
wśród wykonawców znalazły się nawet członkinie rodziny królewskiej.
Fabuła opiera się na klasycznym micie z Metamorfoz Owidiusza, znanym też z
poematu Szekspira. Bogini miłości Wenus, rażona strzałą własnego syna
Kupidyna, zakochuje się w pięknym śmiertelniku Adonisie. Między nimi rodzi się
namiętność – pełna czułości, ale i dworskiej finezji. Wenus zachęca Adonisa do
polowania, choć ten wolałby pozostać u jej boku. Tragiczny finał jest nieunikniony:
Adonis ginie od ciosu dzika, a Wenus pozostaje w żałobie.
Opera nie kończy się jednak samą tragedią – w prologu i aktach pojawiają się lekcje Kupidyna dla małych amorków, żartobliwe sceny i chóry, które balansują między komizmem a głębokim liryzmem. Muzyka Blowa jest intymna, pełna wdzięku i angielskiej melancholii: delikatne melodie smyczków, bogate basso continuo i chóry o niezwykłej ekspresji tworzą klimat, w którym miłość i śmierć splatają się w jedną, nieuniknioną opowieść.
Dzieło ma też wymiar historyczny i symboliczny. Powstałe w czasach burzliwej polityki Karola II, bywa odczytywane jako subtelna alegoria – Adonis jako monarcha, dzik jako zagrożenie ze strony frakcji politycznych, a Wenus jako siła miłości i destabilizacji. Jednocześnie stanowi kamień milowy: to właśnie Venus and Adonis pokazała, że język angielski może z powodzeniem konkurować z włoską operą.
W tym roku opera Johna Blowa zabrzmi w ramach Festiwalu Varmia Musica (2–9
sierpnia 2026, Lidzbark Warmiński) pod hasłem Musica Amoris – „Muzyka Miłości”.
To idealny wybór, bo festiwal od lat łączy najwyższej próby wykonanie muzyki
dawnej z edukacją.
Sercem projektu jest Varmia Musica Academia – letnie warsztaty muzyki dawnej w
praktyce wykonawczej historycznie poinformowanej (HIP). To nie są zwykłe kursy
mistrzowskie. Młodzi śpiewacy, instrumentaliści i tancerze przez tydzień pracują
pod okiem wybitnych pedagogów i dyrygentów, przygotowując całe dzieło
operowe od zera: od prób sekcyjnych, przez inscenizację i choreografię, po
koncert finałowy. Uczestnicy nie tylko wykonują partie solowe i chóralne, ale także
zmierzyć się z prawdziwą formą operową – z dramatem, gestem scenicznym,
improwizacją ornamentalną i żywą komunikacją między muzykami a publicznością.
W poprzednich edycjach przygotowano w ten sposób m.in. Dydonę i Eneasza
Purcella – efektem był pełnowartościowy spektakl koncertowy, który zachwycał
zarówno krytyków, jak i melomanów.
To właśnie czyni Varmia Musica wyjątkowym festiwalem: nie jest on jedynie serią
koncertów, lecz żywym laboratorium, w którym młodzi artyści stają się
współtwórcami wielkiej formy. Dzięki Akademii opera przestaje być odległym
muzeum, a staje się wspólnym, pulsującym doświadczeniem – dla wykonawców i
dla publiczności. W czasach, gdy muzyka dawna często pozostaje domeną
wąskiego grona specjalistów, Varmia Musica pokazuje, że może być przestrzenią
rozwoju, pasji i prawdziwego artystycznego dojrzewania.
Program:
John Blow (1649-1708)
Venus & Adonis
Wykonawcy:
- Soliści i orkiestra festiwalowa Varmia Musica Academia
- Radosław Kamieniarz – skrzypce/kierownictwo artystyczne
- Anna Mikołajczyk-Niewiedział, Marta Czarkowska-Lawaty – przygotowanie wokalne
- Anna Mikołajczyk – Niewiedział – koncepcja reżyserska
- Ewa Mrowca – przygotowanie grupy basso continuo
